Ólafur segir Sjálfstæðisflokk hafa stungið skýrslunni undir stól

„Segja má að þarna hafi Sjálfstæðisflokkurinn afsalað sér forystuhlutverki í utanríkismálum, ekki bara lagt niður árar hvað varðar þátttöku Íslands í fjölþjóðlegu samstarfi heldur beinlínis farið að róa í öfuga átt,“ segir Ólafur Arnarson hagfræðingur í aðsendri grein í Fréttablaðinu í dag.

Ólafur rifjar upp að eftir hrun bankakerfisins árið 2008 – og íslensku krónunnar um leið – hafi komið fram háværar kröfur í samfélaginu upp upptöku evru og aðild að ESB. Fékk þetta forystu Sjálfstæðisflokksins til að opna á umræðu um málið. Bendir hann á að í nóvember 2008 hafi verið sett á fót Evrópunefnd flokksins og henni falið að yfirfara stefnuna í Evrópumálum, var Kristjáni Þór Júlíussyni og Árna Sigfússyni falið að stýra þeirri vinnu.

Fer fram í Borgartúni, ekki Valhöll

„Í nóvember 2008 var orðræðan á þá leið að með Evrópunefndinni væri Sjálfstæðisflokkurinn að setja af stað vinnu við að skilgreina samningsmarkmið sem flokkurinn myndi leggja áherslu á í aðildarviðræðum við ESB. Sérfræðingar og aðrir gengu til þessa verkefnis í góðri trú og skýrslan er vönduð að gerð og áhugaverð. Dregnar eru upp sviðsmyndir og greinilegt að yfirgnæfandi áhugi er fyrir því innan flokksins að láta reyna á aðild og þá fyrst og fremst vegna gjaldmiðilsmála,“ segir Ólafur.

Ekki löngu síðar, eða þann 1. desember 2008, birtist grein eftir þá Illuga Gunnarsson og Bjarna Benediktsson í Fréttablaðinu þar sem þeir berum orðum að þjóðin fengi að eiga lokaorðið um aðild að ESB.

„Í skýrslu Evrópunefndarinnar, sem var lögð fyrir landsfund flokksins í lok mars 2009, er hagsmunamatið yfirfarið en fram kemur að ekki hafi náðst niðurstaða, skiptar skoðanir hafi verið á lofti, en skýrslan ber samt með sér að afgerandi meirihluti þeirra sem komu að starfi nefndarinnar hafi verið því fylgjandi að taka upp evru í stað krónu og að raunhæfasta leiðin til þess væri innganga í ESB. Fulltrúar stórútgerðarinnar lögðust hins vegar þverir gegn þessu og ljóst er að raunverulegt hagsmunamat varðandi Evrópustefnu Sjálfstæðisflokksins fer fram í Borgartúni en ekki Valhöll.“

Tengslin við sjávarútvegin

Ólafur rifjar svo upp að á landsfundinum hafi verið lítið gert með skýrslu Evrópunefndarinnar og henni nánast verið stungið undir stól. „Ályktun fundarins kvað á um að ekki skyldi aðeins bera niðurstöður aðildarviðræðna undir þjóðaratkvæði heldur skyldi þjóðin kjósa um hvort yfirleitt yrði gengið til viðræðna.“

Ólafur segir að þessi flétta hafi bersýnilega verið ætluð til að bregða fæti fyrir aðildarviðræður og drepa málinu á dreif. Kosningarnar í apríl 2009 myndu augljóslega að verulegu leyti snúast um hvort sækja ætti um aðild að ESB og óþarfi væri að efna til sérstakrar þjóðaratkvæðagreiðslu um ekki neitt, fyrr en aðildarsamningur liggur fyrir er ekkert til að kjósa um.

Ólafur vísar í skýrslu Harðar Unnsteinssonar stjórnmálafræðings sem greindi ástæðurnar fyrir andstöðu Sjálfstæðisflokksins við ESB-aðild í BA-ritgerð árið 2013.

„Færir hann rök fyrir því að fjárhagsleg tengsl flokksins og einstakra þingmanna hans við sterk fyrirtæki í sjávarútvegi séu lykilástæða andstöðu flokksins við ESB aðild. Sögulega eru þau tengsl mun meiri en hjá öðrum stjórnmálaflokkum.“

Flokkurinn gerir alltaf það sama

Ólafur segist hafa rætt við ýmsa sem komu að gerð skýrslu Evrópunefndar flokksins. „Einn viðmælandi minn sagði miklar væntingar hafa verið í byrjun um stefnubreytingu Sjálfstæðisflokksins en fljótlega hafi orðið ljóst að fátt myndi breytast. Orðræða forystunnar gegn ESB hafi harðnað eftir því sem á leið. Sterkir hagsmunahópar, sem einatt ráði för í flokknum, hafi hert tök sín. Meðal annars hafi Bjarna Benediktssyni orðið ljóst að hann ætti litla möguleika í formannskjöri færi hann ekki eindregið gegn ESB-aðild, sem hann gerði – og var kosinn.“

Þá segir Ólafur að annar hafi sagt að í ESB-málinu hefði Sjálfstæðisflokkurinn gert það sem hann gerir best, það sama og hann gerir alltaf þegar þjóðin kallar eftir breytingum sem geta skaðað sérhagsmuni sterkustu bakhjarla flokksins.

„Lýst sé áhuga á að taka þátt og ná fram þeim breytingum sem kallað sé eftir. Þegar niðurstaða nálgist sé dregið úr og gjarnan sagt að skoða þurfi mál betur, ekki megi flana að neinu. Lagðar til fléttur til að tefja eða afvegaleiða mál. Dæmi um þetta séu veiðigjöld, stjórnarskrá, nú síðast sóttvarnalög og ekki síst ESB málið eftir hrun. „Þetta er alltaf það sama, þykjast vilja og taka þátt alveg þar til á ögurstundu. Þá er gripið í handbremsuna. Allt til að þjóna stórútgerðinni.“

Ólafur bendir á að þessi harða afstaða gegn ESB hafi að lokum klofið Sjálfstæðisflokkinn og leitt til stofnunar Viðreisnar.

„Sjálfstæðisflokkurinn, sem frá stofnun 1929 og fram á þessa öld var yfirleitt með 35-40 prósent kjörfylgi í þingkosningum, hefur frá 2009 jafnan legið í kringum 25 prósenta múrinn sem líkast til endurspeglar þá staðreynd að varðstaða um sérhagsmuni og skeytingarleysi gagnvart heildarhagsmunum hefur kostað flokkinn þriðjung fylgis hans.“