Hringbraut skrifar

Helga Jóna er látin: „Upp fóru að rifjast gleymdir góðir dagar“

25. febrúar 2020
10:43
Fréttir & pistlar

Helga Jóna Ásbjarn­ar­dótt­ir lést á gjör­gæslu­deild Land­spít­al­ans þriðju­dag­inn 18. fe­brú­ar, 76 ára að aldri. Hún var fædd í Reykja­vík 26. júlí 1943, dótt­ir hjón­anna Jór­unn­ar Jóns­dótt­ur hús­móður og Ásbjörns Ólafs­son­ar Jóns­son­ar sem bjuggu á 3. hæð fjöl­býl­is­húss­ins að Hring­braut 45 í Reykja­vík.

Á fjórðu hæð bjuggu hjón­in Mar­grét Jóns­dótt­ir og Þór­berg­ur Þórðar­son og var Helga Jóna sem lítið barn vin­ur og heima­gang­ur hjá þess­um ná­granna­hjón­um. Fór svo að Þór­berg­ur skrifaði sögu stúlk­unn­ar, um sam­skipti þeirra og sýn henn­ar á heim­inn. Var lýs­ing­in sú að þetta væri „sönn saga“ um „minnstu mann­eskju á Íslandi“. Frá þessu er greint á vef Morgunblaðsins.

Bók­in Sálm­ur­inn um blómið kom út í tveim­ur bind­um á ár­un­um 1954-1955 og seg­ir frá sam­skipt­um Guðs, Sobbegga afa og Lillu Heggu, en svo nefndi höf­und­ur­inn sögu­per­sónu sína. Sálm­ur­inn um blómið þykir um margt ein­stakt bók­mennta­verk og vitn­ar um Þór­berg sem galdra­meist­ara í frá­sagn­arlist og stíl. Helga Jóna var þó um margt feim­in gagn­vart þess­ari sögu um sig og las hana fyrst kom­in á miðjan ald­ur, þá með barna­barni sínu.

Helga Jóna tjáði sig um bókina á vef Þórbergsseturs. Þar sagði Helga Jóna:

„Þegar ég reyndi að velja einn af uppáhaldsköflum mínum úr bókum Sobbeggiafa, var úr vöndu að ráða. Ég valdi kafla úr Sálminum um blómið, þegar við Sobbeggiafi erum að galdra ullabjökkin úr ullabjakksbúðinni hans Silla og hans Valda. Þann kafla vel ég vegna þess að ég var kominn hátt á fimmtugsaldur þegar ég lagði í það af alvöru að lesa bókina um mig.

Ég hafði allatíð frá því hún kom út verið hrædd við hana. Hún var of persónuleg fyrir mig. En þegar ég eignaðist mitt fyrsta barnabarn Hugrúnu Þórbergsdóttur og hún komin á fjórða ár, fór ég að lesa fyrir hana kafla úr bókinni.

Og viti menn hún skildi strax húmorinn í bókinni. Og þar sem við kúrðum saman uppi í rúmi og uppáhaldskaflinn hennar var lesinn, þegar amman gat galdrað ullabjakk úr búðinni hans Silla og hans Valda, og sú stutta veltist um af hlátri.

Þá gleymdist feimnin og ég las alla bókina. Og það var sem blásið væri í glæður gamalla minninga og upp fóru að rifjast gleymdir góðir dagar. Þegar við Sobbeggi afi göldruðum og áttum góðar stundir saman í unnskiftingastofunni forðum daga.

Sálmurinn um blómið - annað bindi

Það var eins og Sobbeggi afi væri farinn að tala við sjálfan sig, en svo áttar hann sig og segir:

„Jæja, þetta dugir ekki. Nú ætla ég að sýna þér, hvernig á að garda.“

Nú setur Sobbeggi afi skrifborðsstólinn sinn út á mitt gólf unnskiptingastofunni og segir við lillu Heggu: „Taktu nú vel eftir. Nú byrja ég að garda. “Svo gerði hann sig alvarlegan í framan og afar skuggalegan og gekk aftur á bak kringum stólinn og dró hendurnar á víxl að sér og frá sér og þuldi hægt með sterkri og djúpri og dimmri röddu:

„Sykur minn góði hjá Silla og Valda,
svífðu nú hingað inn
og niður í maga minn!
Svo að ég verði sætari en Gyða
og sætari en Bidduskinn.

Sykur minn góði, sykur minn góði,
svífðu nú hingað inn
og niður í maga minn
og niður í maga minn!“

Og um leið og hann sagði „og niður í maga minn” rak hann sleikjufingurinn á hægri hendinni upp í munninn á sér. Litla manneskjan horfði undrandi á hann. En gardameistarinn var ekki alveg sannfærður um, hvort hún tryði nógu mikið á gardurinn hans. Nú gardaði hann aftur og ennþá aftur, og þegar hann gardaði í fjórða sinnið, þá varð hann í framan eins og frændi hans, þegar hann gardaði á kaf niður í sjóinn þrjátíu herskip með tyrkneskum stríðsmönnum á. Þá sýndist honum litla manneskjan vera farin að trúa á gardana hans. Þá segir hann við hana:

„Jæja,nú gardar þú og gerir alveg eins og ég,og þú átt að hugsa sterkt um sykurinn og karamellurnar og súkkulaðið og sætabrauðið í búðinni hans Silla og hans Valda.“

Nú fór litla manneskjan að ganga aftur á bak í kringum stólinn og draga hendurnar á víxl að sér og frá, en gardameistarinn hafði upp fyrir henni vísuna og hún sagði hana eftir honum, því að hún var ekki ennþá búin að læra hana. „Og rektu nú ofan í þig sleikjufingurinn!” segir meistarinn, þegar þau komu að orðunum„ og niður í maga minn“, og litla manneskjan rak ofan í sig vinstri sleikjufingurinn.

„Nei-nei!“ hrópar meistarinn.

„Þú átt að reka ofan í þig sleikjufingurinn á hægri hendi. Þegar maður gardar,verður maður að gera allt rétt.“

Og lilla Hegga rekur ofan í sig hægri sleikjufingurinn.

„Gott! Og nú gördum við það aftur.“

Og þau gerðu það. Og svo í þriðja sinn. Litla manneskjan var farin að liðkast í gardinum. „Nú gördum við ekki meira í dag, “segir gardameistarinn.

„Þú verður sniðug gardakerling, þegar þú ert búin að læra vel að garda.“

Sneru heim 1964

Á vef Morgunblaðsins kemur fram að Helga Jóna fór tæp­lega tví­tug til náms í Þýskalandi þar sem hún kynnt­ist fyrri manni sín­um, Agli Gunn­laugs­syni, sem þar var við dýra­lækna­nám. Þau sneru heim 1964 og sett­ust þá að á Hvammstanga. Börn þeirra eru þrjú; Þór­berg­ur, Jór­unn Anna og Gunn­laug­ur.

Seinni maður Helgu Jónu var Grét­ar Leví Jóns­son og sett­ust þau að í Hafnar­f­irði. Börn þeirra eru Ragn­heiður Jóna og Ásbjörn Leví. Kom­in á miðjan ald­ur fór Helga Jóna í sjúkra­liðanám og starfaði sem slík á ýms­um stofn­un­um, meðal ann­ars við aðhlynn­ingu geðsjúkra.

Útför Helgu Jónu fer fram frá Foss­vogs­kirkju föstu­dag­inn 28. fe­brú­ar klukk­an 11.